Hayvana eziyet suçu cezası, Türk Ceza Kanunu'nda değil, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nda düzenlenmiştir. Kanunun 28/A maddesi, 9/7/2021 tarihli 7332 sayılı Kanunla eklenmiş ve 30/7/2024 tarihli 7527 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Bu madde hayvan öldürme, işkence ve acımasız muamele, cinsel saldırı ve hayvan dövüştürme gibi fiillere hapis cezası öngörür. Daha hafif ihlaller ve ev hayvanının terki ise 28. maddedeki idari para cezalarına bağlanmıştır. Bu yazı, kanunun 22 Ekim 2026 tarihli güncel metnine dayanmakta olup suçun nerede düzenlendiğini, yasak fiilleri, yaptırımları ve soruşturma sürecini özetlemektedir.
Hayvanlara yönelik fiiller bakımından temel düzenleme 5199 sayılı Kanun'dur. Kanunun amacı, hayvanların rahat yaşamlarını ve hayvanlara iyi ve uygun muamele edilmesini temin etmek, hayvanların acı, ıstırap ve eziyet çekmelerine karşı korunmalarını sağlamaktır (m.1). Cezai hükümler dördüncü kısımda yer alır: 28. madde idari para cezalarını, 28/A maddesi adli cezaları, yani hapis ve adli para cezalarını düzenler. Türk Ceza Kanunu'nda hayvana yönelik eziyeti düzenleyen ayrı bir madde yer almaz; hayvanı başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde serbest bırakan veya kontrol altına alınmasında ihmal gösteren kişi için 177. madde altı aya kadar hapis veya adli para cezası öngörür, ancak bu hüküm hayvanın korunmasını değil, başkalarının güvenliğini konu alır.
Kanunda "ev hayvanı", gerçek veya tüzel kişiler tarafından özellikle evde, iş yerlerinde ya da arazisinde özel ilgi ve refakat amacıyla muhafaza edilen, bakımı ve sorumluluğu sahiplerince üstlenilen her türlü hayvandır (m.3/ı). "Evcil hayvan" insan tarafından kültüre alınmış ve eğitilmiş hayvanlardır; "sahipsiz hayvan" ise sahipli hayvanlar dışında kalan evcil hayvanlardır (m.3/e, f). Bu tanımlar, cezai hükümlerin hangi hayvanlara uygulandığının belirlenmesinde önem taşır.
14. madde hayvanlarla ilgili yasakları sıralar. Bunlar arasında hayvanlara kasıtlı olarak kötü davranmak, dövmek, aç ve susuz bırakmak, aşırı soğuğa ve sıcağa maruz bırakmak, bakımlarını ihmal etmek, fiziksel ve psikolojik acı çektirmek (a); hayvanları gücünü aştığı açıkça görülen fiillere zorlamak (b); hayvanlara cinsel saldırıda bulunmak veya tecavüz etmek (j); hayvanlara işkence yapmak veya acımasız ve zalimce muamelede bulunmak (m); ev hayvanını terk etmek (n) ve yerel yönetimler adına toplanan sahipsiz hayvanları bakımevi dışında bir yere terk etmek veya bakımevinde barındırılan köpekleri bakımevi dışında bir yere bırakmak (o) sayılabilir. 6. maddeye göre sahipsiz ya da güçten düşmüş hayvanların kanuni istisnalar hariç öldürülmeleri yasaktır. 11. maddeye göre hayvanları başka bir canlı hayvanla dövüştürmek yasaktır.
28/A maddesi şu suçları ve yaptırımları düzenler:
Aynı maddeye göre bu suçların birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenmesi durumunda verilecek ceza yarı oranında artırılır. Suçların veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni, hayvan koruma derneği üyeleri, hayvan koruma vakfı üyeleri veya hayvanlara bakmak yahut onları korumakla görevlendirilen kişiler tarafından işlenmesi halinde de ceza yarı oranında artırılır. Maddede düzenlenen suçlara konu olan ve 24. madde uyarınca el konulan kedi ve köpekler ile Bakanlıkça uygun görülen diğer hayvanlar koruma altına alınarak, bakımevi bulunan en yakın belediye tarafından hayvan bakımevine götürülür.
| Fiil | Kanun hükmü | Yaptırım |
|---|---|---|
| Neslini yok eden hayvan öldürmek | 5199, m.28/A/1 | Bir yıldan beş yıla kadar hapis |
| Bir hayvan neslini yok etmek | 5199, m.28/A/1 | Beş yıldan on yıla kadar hapis |
| Ev hayvanı veya evcil hayvanı kasten öldürmek | 5199, m.28/A/2 | Altı aydan dört yıla kadar hapis |
| Cinsel saldırı | 5199, m.28/A/3 | Altı aydan üç yıla kadar hapis ve yüz günden az olmamak üzere adli para cezası |
| İşkence, acımasız ve zalimce muamele | 5199, m.28/A/4 | Altı aydan üç yıla kadar hapis |
| Hayvan dövüştürme | 5199, m.28/A/5 | Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası |
28. madde, suç oluşturmayan ihlaller için hayvan başına uygulanan idari para cezalarını düzenler. Örneğin 14. maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (e), (g), (h), (ı) ve (k) bentlerine aykırı davrananlara hayvan başına bin beş yüz Türk lirası; (n) bendine aykırı davrananlara, yani ev hayvanını terk edenlere, hayvan başına altmış bin Türk lirası; (o) bendine aykırı davrananlara hayvan başına elli bin Türk lirası idari para cezası verilir. Bu tutarlar kanun metninde yer almaktadır; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu nedenle uygulanacak güncel tutar kanun metnindeki tutardan farklı olabilir.
28. maddenin son fıkralarına göre kabahatlerin veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni, hayvan koruma derneği ve vakfı üyeleri veya hayvanlara bakmakla veya onları korumakla görevlendirilen kişiler tarafından işlenmesi halinde ceza iki kat artırılır. 30. maddeye göre kanunda ceza hükmü altına alınmış fiillerin tekrarı halinde para cezaları bir kat, daha fazla tekrarı halinde üç kat artırılarak verilir. İdari para cezalarını 25. madde uyarınca 17. maddede belirtilen denetime yetkili merci verir. Bu kararlara karşı başvuru, Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesine göre tebliğ veya tefhim tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde sulh ceza mahkemesine yapılır.
24. maddeye göre kanunun hayvanları korumaya yönelik hükümlerine aykırı hareket eden veya sahiplendiği hayvanların bakımını ciddi şekilde ihmal eden ya da onlara ağrı, acı veya zarar veren kişilerin denetimle yetkili merci tarafından hayvan bulundurması yasaklanır ve hayvanlarına el konulur.
28/A maddesi, soruşturmanın nasıl başlayacağını da düzenler. Sahibi tarafından işlenen suçlar dahil olmak üzere bu maddede belirtilen suçların işlenmesi halinde soruşturma yapılması Tarım ve Orman Bakanlığının il veya ilçe müdürlükleri tarafından Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır. Bu başvuru muhakeme şartı niteliğindedir. Suçüstü halinde soruşturma genel hükümlere göre yapılır. İkinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarda belirtilen suçların başka bir kişi tarafından sahipli hayvana karşı işlenmesi halinde hayvan sahibinin şikâyeti üzerine de soruşturma yapılır. Dolayısıyla süreç, fiilin işlendiği yer ve kişiye göre farklı başvuru yollarına sahiptir.
Hayvanlara işkence ve acımasız muamele 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun 28/A maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Bu fıkra, 14. maddenin birinci fıkrasının (m) bendindeki yasağa aykırı davranarak bir ev hayvanına veya evcil hayvana işkence eden veya acımasız ve zalimce muamelede bulunan kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis cezası öngörür. Türk Ceza Kanunu'nda hayvana eziyeti düzenleyen ayrı bir madde bulunmamaktadır.
28/A maddesinin ikinci fıkrasına göre 12. madde kapsamındaki hayvan kesimleri ile 13. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkrasında belirtilen hususlar dışında bir ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldüren kişi altı aydan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır.
Ev hayvanını terk etmek 14. maddenin birinci fıkrasının (n) bendinde yasaklanmıştır. 28. maddede bu yasağa aykırı davrananlara hayvan başına altmış bin Türk lirası idari para cezası öngörülmüştür; bu tutar kanun metninde yer almakta olup yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Terk fiili aynı zamanda hayvana eziyet niteliği taşıyorsa 28/A kapsamında değerlendirme yapılır.
28/A maddesine göre soruşturma, Tarım ve Orman Bakanlığının il veya ilçe müdürlükleri tarafından Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır ve bu başvuru muhakeme şartıdır. Suçüstü halinde soruşturma genel hükümlere göre yapılır. Suç başka bir kişi tarafından sahipli hayvana karşı işlenmişse hayvan sahibinin şikâyeti üzerine de soruşturma yapılır.
Evet. 28/A maddesine göre maddede düzenlenen suçların birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenmesi durumunda verilecek ceza yarı oranında artırılır. Suçların veteriner hekim, veteriner sağlık teknisyeni, hayvan koruma derneği veya vakfı üyeleri ya da hayvanlara bakmak veya onları korumakla görevlendirilen kişiler tarafından işlenmesi halinde de ceza yarı oranında artırılır.
28. madde hayvan başına idari para cezaları öngörür. Örneğin 14. maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (e), (g), (h), (ı) ve (k) bentlerine aykırılık halinde kanun metninde hayvan başına bin beş yüz Türk lirası yer almaktadır. Cezalar tekrar halinde 30. madde uyarınca artırılır, 24. madde uyarınca hayvan bulundurma yasağı getirilebilir ve hayvanlara el konulabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut bir dosyaya ilişkin değerlendirme niteliği taşımaz. Mevzuat, mevzuat.gov.tr adresindeki metinler esas alınarak 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla derlenmiştir; yürürlükteki metni ve güncel değişiklikleri ayrıca kontrol ediniz.
