Orman alanında yapılaşma, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17. maddesindeki yasak ile 93. maddedeki hapis cezası hükmü çerçevesinde değerlendirilir. Kıyılarda ve sahil şeritlerinde yapılaşma ise 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun yapı yasağı, izin ve ceza hükümlerine tabidir. İki kanun da kamu yararı gözeten koruma rejimleri kurar; ihlal halinde hem hapis veya idari para cezası gibi yaptırımlar hem de yapının yıkılması ve el konulması gibi idari sonuçlar doğabilir. Bu yazıda her iki kanundaki ilgili maddeler, kanun metnindeki ifadelere bağlı kalınarak ve 22 Ekim 2026 tarihli güncel metinler esas alınarak özetlenmektedir.
Orman Kanunu'nun 1. maddesine göre tabii olarak yetişen veya emekle yetiştirilen ağaç ve ağaççık toplulukları yerleriyle birlikte orman sayılır. Aynı madde sazlıklar, step nebatlarıyla örtülü yerler, parklar, belirli koşullardaki sahipli arazilerdeki ağaçlıklar gibi bazı yerlerin orman sayılmayacağını bentler halinde sıralar. Madde 3 uyarınca belirli özellikleri nedeniyle muhafazası gereken yerlerin orman rejimine alınmasına Cumhurbaşkanınca karar verilebilir. Madde 4'e göre ormanlar mülkiyet bakımından Devlet ormanları, hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlar ve hususi ormanlar; vasıf bakımından muhafaza ormanları, milli parklar ve istihsal ormanları olarak ayrılır.
17. maddenin birinci fıkrasına göre Devlet ormanları içinde, bu ormanların korunması, istihsal ve imarıyla ilgili bina ve tesisler ile maddede belirtilen geçici çevirmeler dışında, her çeşit bina, ağıl ve hayvanların barınmasına mahsus yerler yapılması, tarla açılması, işlenmesi, ekilmesi ve orman içinde yerleşilmesi yasaktır. Maddenin devamında 31/12/2011 tarihinden önce toplu yerleşim bulunan yaylak ve otlak alanlarına ilişkin yayla alanı düzenlemesi de yer alır.
İzne bağlı faaliyetler ayrı maddelerde düzenlenmiştir. 16. madde madencilik faaliyetleri için, 17. maddenin üçüncü fıkrası savunma, ulaşım, enerji, haberleşme, su gibi kamu yararı ve zaruret bulunan tesisler için, 18. madde ise arkeolojik kazı ve restorasyon, balık üretim yerleri gibi belirli tesisler için Bakanlık veya Orman Genel Müdürlüğünce izin verilebileceğini öngörür. 18. maddeye göre yangın görmüş ormanlarla gençleştirmeye ayrılmış veya ağaçlandırılan sahalarda bu faaliyetlere hiçbir surette izin verilemez.
93. madde, 17. maddede yasaklanan fiilleri işleyenler veya izne bağlı işleri izinsiz yapanlar için, 91. madde hükümleri saklı kalmak üzere, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörür. İşgal ve faydalanma suçunun yeniden tarla açmak suretiyle veya yanmış orman sahalarında ya da kesinleşmiş orman kadastrosu sınırları içerisinde işlenmesi halinde ceza bir kat artırılır. Suçun konusunu oluşturan, işlenmesinde kullanılan ve işlenmesiyle elde edilen eşya veya mahsul Türk Ceza Kanunu'nun müsadereye ilişkin hükümlerine göre müsadere edilir; müsadere olunan tesisler Orman Genel Müdürlüğünce aynen muhafaza edilebileceği gibi ihtiyaç halinde kamu hizmetlerinde kullanılabilir, aksi takdirde yıkılmak suretiyle karar infaz olunur.
17. maddenin ikinci fıkrası ise Devlet ormanlarının yanmasından veya açıklıklarından yararlanılarak işgal ve açma yoluyla elde edilen yerler ile buralarda yapılan yapı ve tesislerin şahıslar adına tapuya tescil edilemeyeceğini, bunlara orman idaresince el konulacağını ve el konulan yapıların, inşa aşamasında olanlar dahil, hiçbir karar alınmasına gerek kalmaksızın Orman Genel Müdürlüğünce derhal yıkılacağını veya ihtiyaç halinde ormancılık hizmetlerinde kullanılabileceğini düzenler.
Diğer ilgili hükümlerden bazıları şunlardır: 94. maddeye göre izne bağlı fabrika, hızar, ocak, balık üretim tesisi gibi tesisleri orman sınırları içinde izinsiz yapanlar ve kuranlar altı aydan iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır ve tesislerin işletilmesi men edilerek müsaderesine hükmolunur. 14. maddenin (F) bendi nakil vasıtalarıyla ormanlara yıkıntı veya inşaat atığı atmayı, hafriyat veya çöp dökmeyi yasaklar; 94. maddenin son fıkrasına göre bu fiilleri işleyenler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri uygulanır. 111. madde, orman rejimi altına alınan yerlerde ve muhafaza ormanı veya milli park olarak ayrılmış ormanlarda orman suçlarını işleyenlerin cezasının iki misli olarak hükmolunacağını belirtir.
Zarar bakımından, 112. maddeye göre dikiliden ağaç kesilmesi dışındaki yasaklı fiiller nedeniyle meydana gelen zarar için genel hükümlere göre hukuk mahkemesinde gerçek zarar üzerinden tazminat istenebilir; 114. maddeye göre her türlü orman suçları ile tahrip olunan veya yakılan sahalar için ayrıca ağaçlandırma masrafına da hükmolunur.
Kıyı Kanunu'nun 4. maddesine göre kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasındaki alan kıyıdır. Sahil şeridi ise kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az yüz metre genişliğindeki alandır. 5. maddeye göre kıyılar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve herkesin eşit ve serbest olarak yararlanmasına açıktır; sahil şeritlerinde yapılacak yapılar kıyı kenar çizgisine en fazla elli metre yaklaşabilir.
6. maddeye göre kıyıda hiçbir yapı yapılamaz; duvar, çit, parmaklık, telörgü, hendek, kazık ve benzeri engeller oluşturulamaz. Kıyıyı değiştirecek boyutta kazı yapılamaz, kum ve çakıl alınamaz, kıyılara moloz, toprak, curuf, çöp gibi atık ve artıklar dökülemez. Maddede kıyıda imar planı kararıyla yapılabilecek yapılar (iskele, liman, tersane gibi) sayılmıştır. 8. maddeye göre uygulama imar planı bulunmayan alanlardaki sahil şeritlerinde, 4. maddede belirtilen mesafeler içinde hiçbir yapı ve tesis yapılamaz. Doldurma ve kurutma yoluyla arazi kazanılması 7. maddede kamu yararı ve uygulama imar planı şartına bağlanmıştır. 11. madde, kıyıda ve doldurma ve kurutma yoluyla kazanılan araziler üzerinde yapılması mümkün olan yapı ve tesisler için Çevre ve Şehircilik Bakanlığından izin alınmasını zorunlu tutar.
15. madde şu yaptırımları içerir:
14. maddeye göre Kıyı Kanunu kapsamındaki alanlarda ruhsatsız yapılar ile ruhsat ve eklerine aykırı yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun ilgili hükümleri uygulanır; bu hükümler için yıkım, mühürleme ve imar para cezası ile imar kirliliği suçu yazılarına bakılabilir. İdari yaptırımlara karar vermeye mahalli mülki amir yetkilidir. Kanun metnindeki idari para cezası tutarları, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.
| Alan | Fiil | Kanun hükmü | Yaptırım (kanun metnine göre) |
|---|---|---|---|
| Orman | 17. maddede yasaklanan fiiller veya izne bağlı işlerin izinsiz yapılması | 6831, m.93/1 | Altı aydan iki yıla kadar hapis; belirli hallerde bir kat artırım |
| Orman | İzne bağlı tesisin orman sınırları içinde izinsiz kurulması | 6831, m.94/1 | Altı aydan iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası |
| Orman | Orman rejimi, muhafaza ormanı, milli park | 6831, m.111 | Cezalar iki misli |
| Kıyı | Engel oluşturma | 3621, m.15/1 | İkibin ile onbin TL arası idari para cezası ve engellerin kaldırılması |
| Kıyı | Kıyının doğal yapısını bozacak etki | 3621, m.15/4 | Altı aydan iki yıla kadar hapis |
| Kıyı | Ruhsatsız yapı | 3621, m.15/5 | İmar mevzuatı veya TCK cezası bir kat artırılır |
6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17. maddesinin birinci fıkrası, Devlet ormanları içinde ormanların korunması, istihsal ve imarıyla ilgili bina ve tesisler dışında her çeşit bina, ağıl ve hayvan barınağı yapılmasını, tarla açılmasını ve orman içinde yerleşilmesini yasaklar. İzne bağlı bazı faaliyetler ise 16, 17 ve 18. maddelerde ayrıca düzenlenmiştir.
93. maddeye göre 17. maddede yasaklanan fiilleri işleyenler veya izne bağlı işleri izinsiz yapanlar, 91. madde hükümleri saklı kalmak üzere altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Fiilin yeniden tarla açmak suretiyle veya yanmış orman sahalarında ya da kesinleşmiş orman kadastrosu sınırları içerisinde işlenmesi halinde ceza bir kat artırılır. Konuya ilişkin eşya ve tesisler müsadere edilebilir.
17. maddenin ikinci fıkrasına göre Devlet ormanlarının yanmasından veya açıklıklarından yararlanılarak işgal ve açma yoluyla elde edilen yerlerde yapılan yapı ve tesislere orman idaresince doğrudan el konulur. Bu yapılar inşa aşamasında olanlar dahil hiçbir karar alınmasına lüzum kalmaksızın Orman Genel Müdürlüğünce derhal yıkılır veya ihtiyaç halinde ormancılık hizmetlerinde kullanılabilir. 93. maddede ise müsadere edilen tesislerin yıkılabileceği belirtilir.
Kıyı Kanunu'nun 6. maddesine göre kıyıda hiçbir yapı yapılamaz; yalnızca imar planı kararıyla sayılan kamu yararına yönelik yapı ve tesisler yapılabilir ve bunlar için 11. madde uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığından izin alınması zorunludur. Uygulama imar planı bulunmayan sahil şeritlerinde 4. maddede belirtilen mesafeler içinde hiçbir yapı yapılamaz. Planlı alanlarda yapı şartları 5. ve 8. maddelere göre belirlenir.
Kıyı Kanunu'nun 15. maddesine göre kıyıda ve uygulama imar planı bulunan sahil şeritlerinde duvar, çit, parmaklık, tel örgü, hendek, kazık ve benzeri engelleri oluşturanlara ikibin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir. Engellerin beş günden fazla olmamak üzere belirlenen süre içinde kaldırılmasına karar verilir. Kanun metnindeki tutarlar yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.
15. maddeye göre kıyıdan kum, çakıl alanlara üçbin Türk Lirasından onbeşbin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir. Moloz, toprak, cüruf, çöp gibi atık ve artıkları dökenler ise maddenin niteliğine ve çevreyi kirletici etkisine göre Türk Ceza Kanunu, Kabahatler Kanunu veya Çevre Kanunu hükümlerine göre cezalandırılır. Fiillerin kıyının doğal yapısını bozacak etki doğurması halinde altı aydan iki yıla kadar hapis öngörülmüştür.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut bir dosyaya ilişkin değerlendirme niteliği taşımaz. Mevzuat, mevzuat.gov.tr adresindeki metinler esas alınarak 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla derlenmiştir; yürürlükteki metni ve güncel değişiklikleri ayrıca kontrol ediniz.
