Gazete, dergi veya internet haber sitesinde yayımlanan bir haber ya da yazı, kişilerin şeref ve haysiyetine ilişkin sonuçlar doğurabilir. Basın yoluyla hakaret ve diğer basın yoluyla işlenen suçlarda kimin sorumlu olduğu, davanın hangi sürede açılması gerektiği ve cevap ve düzeltme hakkının nasıl kullanılacağı, 5187 sayılı Basın Kanunu'nda düzenlenmiştir. Hakaret suçunun kendisi ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda (TCK) yer alır. Bu yazıda her iki kanunun resmî metnine dayanarak genel çerçeve özetlenmektedir.
5187 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre Kanun, basılmış eserlerin basımı ve yayımı ile internet haber sitelerini kapsar. İnternet haber sitesi, 2. maddede; internet ortamında belirli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde yazılı, görsel veya işitsel içeriklerin sunumunu yapmak üzere kurulan ve işletilen süreli yayın olarak tanımlanmıştır. Süreli yayın kavramı ise gazete, dergi gibi basılmış eserleri, haber ajansı yayınlarını ve internet haber sitelerini içerir.
Kanun metni bu kapsamı bu şekilde belirlediğinden, kişisel hesaplardaki paylaşımların değerlendirilmesi için genel hükümler ile TCK'nın hakaret düzenlemesine bakılır. Bu konu sosyal medyada hakaret yazısında ele alınmıştır.
Basın Kanunu, ayrı bir hakaret suçu tanımlamaz; basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen suçlara ilişkin sorumluluk, süre ve usul kurallarını belirler. Hakaretin unsurları TCK m.125'te, şikâyete bağlılık ise m.131'de düzenlenmiştir. TCK m.125/1'e göre hakaretin cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır; alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır (m.125/4). TCK m.125 metninde basın yoluyla işlenmeye özgü ayrı bir artırım fıkrası bulunmamaktadır.
Hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, maddede belirtilen istisna dışında, mağdurun şikâyetine bağlıdır (TCK m.131/1). Genel şikâyet süresi TCK m.73'te altı ay olarak düzenlenmiştir. Bu hükümlerin ayrıntıları sosyal medyada hakaret yazısında anlatıldığından burada tekrar edilmemiştir.
Basın Kanunu'nun 11. maddesine göre basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen suç yayım anında oluşur. Sorumluluğun dağılımı şu şekildedir:
Aynı maddeye göre bu hükümler, Kanun'da aranan şartlara uyulmaksızın yapılan yayınlar hakkında da uygulanır. Haber kaynağı konusunda 12. madde, süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibinin bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynağını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamayacağını düzenler.
13. madde, basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî zararlardan dolayı süreli yayınlarda eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisinin müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu belirtir. Süresiz yayınlarda eser sahibi ile yayımcı, yayımcının belli olmaması hâlinde basımcı sorumludur. Kanun, belirli durumlarda şirketin yönetim kurulu başkanı veya en üst yöneticisinin de şirketle birlikte sorumlu olacağını düzenler.
Basın Kanunu'nun 26. maddesinin ilk fıkrası şöyledir: basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen veya Kanun'da öngörülen diğer suçlarla ilgili ceza davalarının bir muhakeme şartı olarak, günlük süreli yayınlar ve internet haber siteleri yönünden dört ay, diğer basılmış eserler yönünden altı ay içinde açılması zorunludur.
Sürenin başlangıcı aynı maddenin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir:
Madde 26'nın diğer fıkraları ise şunlardır: Yayımlatan aleyhine açılacak davada süre, sorumlu müdür ve bağlı olduğu yetkili hakkında verilecek beraat kararının kesinleşmesinden başlar. Sorumlu müdür eser sahibini bildirirse eser sahibi aleyhine açılacak davada süre bildirim tarihinden başlar. Kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda dava açma süreleri, suç için öngörülen dava zamanaşımı süresini aşmamak şartıyla suçun işlendiğinin öğrenildiği tarihten başlar. Dava açılması izin veya karar alınmasına bağlı suçlarda ise başvuru yapılmasıyla süre durur ve durma süresi dört ayı geçemez.
27. maddeye göre bu tür suçlardan dolayı açılan davalardan ağır ceza işlerinden olanlar ağır ceza mahkemelerinde, diğerleri asliye ceza mahkemelerinde görülür. Bir yerde mahkemenin birden fazla dairesi varsa bu davalar iki numaralı mahkemede görülür. Bu davalar acele işlerden sayılır.
14. madde, süreli yayınlarda kişilerin şeref ve haysiyetini ihlal edici veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı yayım yapılması hâlinde, bundan zarar gören kişiye cevap ve düzeltme hakkı tanır.
| Konu | Kanundaki düzenleme |
|---|---|
| Yazının gönderilme süresi | Yayım tarihinden itibaren iki ay |
| Yazının niteliği | Suç unsuru içermeyen ve üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmayan |
| Günlük süreli yayın | Yazının alındığı tarihten itibaren en geç üç gün içinde yayım |
| Diğer süreli yayınlar | Yazının alındığı tarihten üç günden sonraki ilk nüshada yayım |
| İnternet haber siteleri | Yazının alınmasından itibaren en geç bir gün içinde, URL bağlantısı sağlanarak yayım |
| Uzunluk | İlgili yazıdan uzun olamaz; yirmi satırdan az yazı için en çok otuz satır |
Sorumlu müdür, yazıyı hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın, ilgili yayının yer aldığı sayfa ve sütunlarda, aynı puntolarla ve aynı şekilde yayımlamak zorundadır. İnternet haber sitelerinde yayın hakkında erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması kararı uygulanırsa ya da içerik site tarafından kendiliğinden çıkarılırsa, cevap ve düzeltme metni ilk yirmi dört saati ana sayfada olmak üzere bir hafta süreyle yayımlanır. Hak sahibinin ölmesi hâlinde hak mirasçılardan biri tarafından kullanılabilir ve iki aylık süreye bir ay eklenir.
Cevap ve düzeltme yazısı süresinde yayımlanmazsa veya kanuna aykırı biçimde yayımlanırsa, talep eden kişi, sürenin bitiminden veya yayım tarihinden itibaren onbeş gün içinde bulunduğu yer sulh ceza hâkiminden yayımın yapılmasına veya kanuna uygun yapılmasına karar verilmesini isteyebilir. Sulh ceza hâkimi istemi üç gün içinde, duruşma yapmaksızın karara bağlar. Karara karşı acele itiraz yoluna gidilebilir; yetkili makam üç gün içinde inceleyerek karar verir ve bu karar kesindir.
Kesinleşmiş hâkim kararına uymayan sorumlu müdür ve bağlı olduğu yetkili hakkında 18. maddede ağır para cezası öngörülmüştür. Yayının kaldırılması veya erişimin engellenmesi konuları 5651 sayılı Kanun kapsamındadır; erişim engeli yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Basın Kanunu m.26/1'e göre ceza davası, günlük süreli yayınlar ve internet haber siteleri yönünden dört ay, diğer basılmış eserler yönünden altı ay içinde açılmak zorundadır. Bu süre bir muhakeme şartıdır. Başlangıç tarihi eserin türüne göre değişir ve süreler TCK'daki dava zamanaşımı sürelerini aşamaz.
Basın Kanunu m.26/2'ye göre internet haber siteleri için süre, habere ilişkin suç ihbarının yapıldığı tarihten başlar. Basılmış eserlerde ise süre, eserin Cumhuriyet başsavcılığına teslim edildiği tarihten itibaren işler. Bu süreler dava zamanaşımı süresini aşamaz. Kanun, ayrıca izin veya karar alınmasına bağlı suçlarda ve şikâyete bağlı suçlarda özel başlangıç ve durma kuralları öngörmüştür; hangi kuralın uygulanacağı suçun niteliğine göre belirlenir.
Basın Kanunu m.11'e göre süreli yayınlarda kural olarak eser sahibi sorumludur. Eser sahibinin belli olmaması gibi sayılan hâllerde sorumlu müdür ve yayın yönetmeni gibi bağlı olduğu yetkili sorumlu olur. Eserin bunların karşı çıkmasına rağmen yayımlanması hâlinde sorumluluk yayımlatana aittir. Aynı madde, kanunda aranan şartlara uyulmaksızın yapılan yayınlar için de bu sorumluluk kurallarının uygulanacağını belirtir; sorumluluğun kimde olduğu somut olayda dosya kapsamına göre belirlenir.
Basın Kanunu m.14'e göre zarar gören kişi, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde suç unsuru içermeyen ve üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmayan bir cevap ve düzeltme yazısı gönderebilir. Hak sahibinin ölmesi hâlinde bu hak mirasçılardan biri tarafından kullanılabilir ve süreye bir ay eklenir.
Basın Kanunu m.14'e göre internet haber sitelerinde sorumlu müdür, yazıyı hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde, URL bağlantısı sağlayarak aynı puntolarla ve aynı şekilde yayımlamak zorundadır. Yayın hakkında erişim engeli veya içeriğin çıkarılması kararı uygulanmışsa ayrı bir süre ve yayın biçimi öngörülmüştür.
Basın Kanunu m.14'e göre yazı süresinde yayımlanmaz veya kanuna aykırı yayımlanırsa, talep eden kişi onbeş gün içinde bulunduğu yer sulh ceza hâkiminden karar verilmesini isteyebilir. İstem üç gün içinde duruşma yapılmaksızın karara bağlanır. Karara karşı acele itiraz yoluna gidilebilir; yetkili makamın kararı kesindir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut bir dosyaya ilişkin değerlendirme niteliği taşımaz. Mevzuat, mevzuat.gov.tr adresindeki metinler esas alınarak 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla derlenmiştir; yürürlükteki metni ve güncel değişiklikleri ayrıca kontrol ediniz.
