Gönderi, yorum, hikâye ya da özel mesaj yoluyla yapılan ifadeler zaman zaman ceza hukuku bakımından değerlendirilir. Sosyal medyada hakaret cezası konusunda temel düzenleme 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 125. maddesidir. Kanunda "sosyal medya" ifadesi geçmez; ancak maddede yer alan "alenen" işleme, mağdurun gıyabında hakaret ve mağduru muhatap alan ileti gibi kavramlar bu tür paylaşımlara uygulanır. Bu yazıda maddenin ana hatları, cezalar, şikâyet süresi ve uzlaştırma konusu resmî mevzuat metnine dayanılarak genel bilgi düzeyinde anlatılmaktadır.
TCK m.125/1'e göre hakaret iki biçimde işlenebilir:
Bu iki halde ceza, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır. Maddenin ilk fıkrası ayrıca, mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerektiğini belirtir.
Mağdurun adının açıkça yazılmaması tek başına sonucu değiştirmez. TCK m.126'ya göre ismi belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, ifadenin niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik olduğunda duraksanmayacak bir durum varsa, ismin belirtilmiş ve hakaretin açıklanmış sayılacağı kabul edilir. Bu nedenle ad vermeden, yalnızca imalı bir dille yapılan paylaşımlar da somut olayın niteliğine göre değerlendirilebilir.
Bir kişi hakkında, kendisinin görmediği bir ortamda yapılan hakaret içeren paylaşım, m.125/1'in son cümlesi bakımından değerlendirilir. Kanun, bu hâlde fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesini arar. Paylaşımın kaç kişiye ulaştığı, hangi kitleye açık olduğu ve kimlerin içeriği görebildiği somut olayda tartışma konusu olur.
TCK m.125/2'ye göre fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde de birinci fıkradaki ceza uygulanır. Doğrudan gönderilen özel mesaj, sesli not veya görüntülü ileti bu fıkra kapsamında düşünülebilir. İkinci fıkra için ayrıca üç kişiyle ihtilat şartı aranmadığı, madde metninden anlaşılmaktadır.
Hakaretin alenen işlenmesi, TCK m.125/4 uyarınca cezanın artırılmasını gerektirir. Herkesin görebileceği bir hesapta yapılan paylaşım ile kapalı ve sınırlı bir grupta yapılan paylaşım arasındaki fark, aleniyet değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Kanun metni "alenen" kavramını ayrıca tanımlamadığından, bu değerlendirme olayın özelliklerine göre yapılır.
Hakaret suçuyla ilgili ceza hükümleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
| Durum | Madde | Kanundaki yaptırım |
|---|---|---|
| Temel suç | TCK 125/1 | Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası |
| Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü ileti | TCK 125/2 | Birinci fıkradaki ceza |
| Kanunda sayılan nitelikli haller | TCK 125/3 | Cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz |
| Alenen işlenmesi | TCK 125/4 | Ceza altıda biri oranında artırılır |
TCK m.125/3'te sayılan nitelikli haller şunlardır: hakaretin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi; kişinin dinî, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden veya yaymaya çalışmasından ya da mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı işlenmesi; kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenmesi.
TCK'nın 127 ila 129. maddeleri, hakaret suçunda cezayı etkileyen özel hâlleri düzenler:
Eleştiri ve hakaret ayrımı, bu hükümlerle birlikte değerlendirilir. Basın ortamında yapılan yayınlara ilişkin ayrı kurallar için basın yoluyla işlenen suçlar yazısına bakılabilir.
TCK m.131/1'e göre, kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç, hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Mağdur şikâyet etmeden önce ölürse veya suç ölmüş kişinin hatırasına karşı işlenmişse, ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eş veya kardeşleri şikâyette bulunabilir (m.131/2).
Şikâyet süresi TCK m.73'te düzenlenmiştir:
Şikâyet, CMK m.158 uyarınca Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir; yazılı olabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabilir.
CMK m.253/1-a'ya göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma girişiminde bulunulur. Ancak m.253/3 hükmü, hakaret suçunu (TCK m.125) açıkça bu kuralın dışında tutar: bu suçta uzlaştırma yoluna gidilemez. Maddenin güncel metni 7531 ve 7571 sayılı Kanunlarla değiştirilmiştir; önceki bir dönemde yalnızca 125. maddenin ikinci fıkrası için uygulanan istisna, güncel metinde maddenin tamamını kapsayacak biçimde yer almaktadır. Bu nedenle eski bilgilerle yapılan değerlendirmeler güncel metinle karşılaştırılmalıdır.
Uzlaştırma yapılamaması, şikâyetten vazgeçme imkânını ortadan kaldırmaz; vazgeçmenin hukuki sonuçları TCK m.73'e göre belirlenir.
Sosyal medya içerikleri kısa sürede silinebildiği veya değiştirilebildiği için paylaşımın tam adresi (URL), yayın tarihi ve saati, hesap adı ve içeriğin görüntüsü gibi bilgilerin eksiksiz biçimde saklanması uygulamada önem taşır. Delillerin hangi ölçüde kabul edileceği ve nasıl değerlendirileceği yargılama makamının takdirindedir; bu konuda kesin bir sonuç öngörülemez.
Soruşturmada bilgisayar ve bilgisayar kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma ise CMK m.134'te koşullara bağlanmıştır: somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması gerekir. İnternet ortamındaki içeriğe erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması ise 5651 sayılı Kanun kapsamında ayrıca düzenlenir; ayrıntılar erişim engeli yazısında yer almaktadır.
| Konu | Dayanak | Kısa bilgi |
|---|---|---|
| Suçun tanımı | TCK 125/1 | Somut fiil isnadı veya sövme |
| Gıyapta hakaret | TCK 125/1 | En az üç kişiyle ihtilat şartı |
| Muhatap alan ileti | TCK 125/2 | Sesli, yazılı veya görüntülü ileti |
| Şikâyete bağlılık | TCK 131 | Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hariç |
| Şikâyet süresi | TCK 73 | Altı ay; hakaret için fiilden itibaren en çok iki yıl |
| Uzlaştırma | CMK 253/3 | Hakaret suçunda uygulanmaz |
Hakaret ile bilgi yayma suçları farklı unsurlara sahiptir; yanıltıcı bilgi paylaşımına ilişkin düzenleme için dezenformasyon suçu yazısı incelenebilir.
TCK m.125/1'e göre hakaretin cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır. Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü iletide aynı ceza geçerlidir. Alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır; m.125/3'te sayılan nitelikli hâllerde ise cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Somut ceza, olayın özelliklerine göre mahkemece belirlenir.
TCK m.73 uyarınca şikâyet süresi altı aydır ve şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar. Şikâyete bağlı hakaret suçunda süre, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Süre hesabı olayın tarihlerine bağlı olduğundan somut durumda ayrıca değerlendirilmelidir.
TCK m.131/1'e göre hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret bu kuralın dışındadır. Mağdurun şikâyetten önce ölmesi veya suçun ölmüş kişinin hatırasına karşı işlenmesi hâlinde, m.131/2'de sayılan yakınlar şikâyette bulunabilir. Hakaret suçunda şikâyet süresi ise TCK m.73'te ayrıca düzenlenmiştir; süre hesabı için olayın tarihleri ayrıca değerlendirilmelidir.
CMK m.253/1-a şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırmayı öngörür; ancak m.253/3 hakaret suçunu (TCK m.125) açıkça istisna eder ve bu suçta uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini belirtir. Bu hüküm 7531 ve 7571 sayılı Kanunlarla değiştirilmiştir. Bu nedenle güncel metne bakmak gerekir. Uzlaştırmaya ilişkin diğer usul kuralları CMK m.253'ün başka fıkralarında düzenlenmiştir; ancak hakaret suçunda bu usul işletilmez.
TCK m.126'ya göre mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, ifadenin niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik olduğunda duraksanmayacak bir durum varsa, ismin belirtilmiş sayılması söz konusu olabilir. Bunun kabul edilip edilmeyeceği, paylaşımın içeriği ve bağlamı üzerinden somut olarak değerlendirilir.
TCK m.125/2'ye göre fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde birinci fıkradaki ceza uygulanır. Bu nedenle doğrudan kişiye gönderilen mesaj da hakaret kapsamında değerlendirilebilir. İfadenin hakaret niteliği taşıyıp taşımadığı ise içeriğine ve olayın şartlarına göre belirlenir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut bir dosyaya ilişkin değerlendirme niteliği taşımaz. Mevzuat, mevzuat.gov.tr adresindeki metinler esas alınarak 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla derlenmiştir; yürürlükteki metni ve güncel değişiklikleri ayrıca kontrol ediniz.
