Seçim suçları, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un "Seçim Suçları ve Cezaları" başlıklı yedinci bölümünde (m.133-172) düzenlenmiştir. Bu bölümde seçim kurullarına karşı işlenen suçlar, seçmen kütüğü ve listelerine ilişkin suçlar, propaganda ve oy verme ile ilgili suçlar tek tek sayılmıştır. Kanun'un 179. maddesi seçim suçunu, seçim işlerinde görevlendirilmiş kişilerin görevleri nedeniyle işledikleri fiiller ile her kim tarafından işlenirse işlensin Kanun'a aykırı bulunan fiiller olarak tanımlar. Bu yazıda başlıca suçlar, cezaları ve kamu davasına ilişkin hükümler, yalnızca kanun metnine dayanılarak ve hukuki çerçeve açısından anlatılmaktadır.
179. maddeye göre seçim suçundan maksat, iki grup fiildir: seçim işlerinde Kanun hükümleri uyarınca görevlendirilmiş kimselerin görevleri dolayısıyla işledikleri fiil ve hareketler ile her kim tarafından işlenirse işlensin Kanun'a aykırı bulunan fiil ve hareketler. Bu nedenle fail yalnızca görevli değil, herhangi bir kimse olabilir.
174. maddenin birinci fıkrasına göre bu Kanun'da yazılı suçlardan birini işleyenler veya Kanun'un uygulanmasına ilişkin olup genel hükümlere göre cezalandırılmaları gerekenler hakkında, sıfat ve memuriyetleri ne olursa olsun, umumi hükümler dairesinde soruşturma ve kovuşturma yapılır.
Kendisine veya başkasına oy veya tercih işareti verilmesi ya da verilmemesi için bir veya birkaç seçmene menfaat veya sair kıymetler teklif eden, vadeden veya veren ya da resmi, umumi vazifeler veya hususi hizmet ve menfaatler vaat veya temin eden kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Menfaatlerin seçmenin seyahat, yemek, içki ve nakil masrafları veya hizmetlerinin karşılığı olarak gösterilmesi hâlinde de hüküm aynıdır. Bu menfaatleri kabul eden seçmen de aynı cezayla cezalandırılır. Fiillerin tehdit, cebir veya şiddet kullanılarak işlenmesi hâlinde ceza bir misli artırılarak hükmolunur.
Oy verme gününden önceki günün saat 18.00'inden sonra ve oy verme gününde umumi veya umuma açık yerlerde seçim propagandası için toplantı veya propaganda yapanlar, bu maksatla yayınlarda bulunanlar, seçimin düzenini bozabilecek veya oy vermenin tam bir serbestlikle yapılmasına tesir edebilecek nitelikte söz, yazı veya sair yollarla propaganda yapanlar ya da asılsız şayialar çıkaranlar, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre Kanun'un 58. maddesinin birinci fıkrası ile 60 ve 61. maddelerinde yazılı yasaklara aykırı hareket edenler, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Asılsız bilgi yaymaya ilişkin genel çerçeve için dezenformasyon suçu yazısına bakılabilir; bu hüküm seçim sürecine özgüdür.
133. maddeye göre hileli faaliyetlerle veya herhangi bir şekil ve surette cebir ya da şiddet kullanarak veya tehdit ederek Kanun'da yazılı kurulların toplanmalarına veya görevlerinin ifasına mani olanlar iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; fiillerin silahla işlenmesi hâlinde ceza üç yıldan aşağı olamaz, aralarından biri silahlı en az üç kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ise beş yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
134. madde, kurulların veya kurul başkanlarının aldığı karar ve tedbirlere ihtara rağmen uymayanlara ikiyüz Türk Lirası idari para cezası, bunların uygulanmasını zorlaştıranlara veya neticesiz bırakanlara altı aya kadar hapis cezası öngörür. 163. madde, kurul başkan ve üyelerinin kanuna aykırı hareketleriyle oy verilmesini kısmen veya tamamen imkânsız kılmaları hâlinde iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörür. Seçmen kütüğü ve listelerine ilişkin suçlar ise 140-148. maddelerde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
| Madde | Suç | Ceza (kanundaki ifadeyle) |
|---|---|---|
| 151/1 | Yasak propaganda ve asılsız şayia | Üç aydan bir yıla kadar hapis |
| 152/1 | Haksız oy temini | Bir yıldan üç yıla kadar hapis |
| 153/1 | Seçmenlerin sandığa gelmesini menetme | Bir yıldan dört yıla kadar hapis |
| 153/4 | Tehdit, cebir veya şiddetle oy kullanmaya engel olma | Üç yıldan beş yıla kadar hapis |
| 160/1 | Seçme yeterliği olmadığını bilerek oy verme | İki yıldan beş yıla kadar hapis |
| 170 | İçki yasağına aykırılık | Üç aydan altı aya kadar hapis |
173. madde, seçim işleriyle görevlendirilenlerin oy verme günü ile bundan önceki yirmi dört saat içinde işledikleri seçim suçlarından dolayı soruşturmanın, bağlı bulundukları kurullarca düzenlenmesi gereken seçim tutanaklarının düzenlendiği günün ertesi günü başlatılacağını belirtir. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre bu süre içinde ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlar ile asliye ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâli, infazı gerektiren hükümler ve merciinden verilmiş tutuklama kararı veya yakalama emri dışında başka hiçbir sebepten dolayı bir seçmen hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
298 sayılı Kanun'un 7. bölümünde seçim suçlarına bakacak ayrı bir özel mahkeme öngörülmemiştir; 174. maddenin birinci fıkrasına göre genel hükümler uygulanır. 174. madde bazı kamu görevlileri bakımından ayrıca özel soruşturma ve kovuşturma usulü öngörmektedir. 177. maddeye göre il ve ilçe seçim kurulu başkan ve üyeliklerini yapan yargıçlar kendi çevreleri içinde işlenecek seçim suçlarına ilişkin davalara bakamazlar. İlgili kimseler ve siyasi partiler, Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince kamu davasına katılabilirler (m.174).
180. maddenin birinci fıkrasına göre seçim suçlarından doğan kamu davası, seçimin bittiği tarihten itibaren altı ay içinde açılmadığı takdirde kovuşturma yapılamaz. Kamu davasının açılması izin veya karar alınmasına bağlı olan suçlarda, başvuru tarihi ile izin veya kararın verildiği tarih arasında geçen süre dava süresi hesabına katılmaz; ancak bu süre üç ayı geçemez.
Başlıca düzenleme, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un "Seçim Suçları ve Cezaları" başlıklı yedinci bölümüdür (m.133-172). Kanun'un 174. maddesine göre bu suçlar bakımından sıfat ve memuriyetlere bakılmaksızın umumi hükümler dairesinde soruşturma ve kovuşturma yapılır.
152. maddeye göre oy veya tercih işareti verilmesi ya da verilmemesi için seçmene menfaat teklif eden, vadeden veya veren kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Menfaati kabul eden seçmen de aynı cezayı alır. Fiillerin tehdit, cebir veya şiddetle işlenmesi hâlinde ceza bir misli artırılır.
151. maddeye göre oy verme gününden önceki günün saat 18.00'inden sonra ve oy verme gününde umumi veya umuma açık yerlerde seçim propagandası için toplantı veya propaganda yapılması, bu maksatla yayınlarda bulunulması suçtur. Ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir.
Evet. 180. maddeye göre seçim suçlarından doğan kamu davası, seçimin bittiği tarihten itibaren altı ay içinde açılmazsa kovuşturma yapılamaz. İzin veya karar alınmasına bağlı suçlarda başvuru ile karar arasındaki süre hesaba katılmaz; bu süre üç ayı geçemez.
298 sayılı Kanun'un seçim suçlarına ilişkin bölümünde ayrı bir özel mahkeme öngörülmemiştir. 174. maddeye göre genel hükümler uygulanır. Bazı kamu görevlileri için özel soruşturma ve kovuşturma usulü ile 177. maddedeki bazı yargıçların bakamayacağı davalara ilişkin kural saklıdır.
153. maddeye göre seçmenlerin sandık yerine gelmesini engelleyenler bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası alır. Seçim günü seçmenin sandığın bulunduğu yere girmesine veya oy kullanmasına kanuna aykırı biçimde engel olan kişi için ceza bir yıldan üç yıla kadardır. Bu amaçla tehdit, cebir veya şiddet kullanılırsa ceza üç yıldan beş yıla kadardır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut bir dosyaya ilişkin değerlendirme niteliği taşımaz. Mevzuat, mevzuat.gov.tr adresindeki metinler esas alınarak 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla derlenmiştir; yürürlükteki metni ve güncel değişiklikleri ayrıca kontrol ediniz.
